“Heb ik ooit echt iets voor hem of haar betekend?”
“Was het allemaal nep, of waren die momenten waarop ik liefde voelde wel oprecht?”
Na een relatie met een narcist kunnen dit soort pijnlijke vragen blijven hangen. Want hoe kan iemand die zegt dat hij van je houdt, je tegelijk zo laten vallen? Hoe kan iemand die warm en liefdevol leek ineens zo koud en afstandelijk zijn?
Om die verwarring te begrijpen, is het belangrijk om te kijken naar hoe empathie en liefde bij narcisme werken, en waarom dit vaak anders werkt dan bij een gezonde verbinding.
Liefde vanuit leegte
Echte liefde gaat hand in hand met empathie: niet alleen begrijpen wat de ander voelt, maar ook meevoelen en daar afgestemd op reageren. Precies daar gaat het bij narcisme vaak mis. Daarom is het belangrijk onderscheid te maken tussen begrijpen wat iemand voelt en het ook écht meevoelen: cognitieve versus affectieve empathie.
Cognitieve empathie is het vermogen om te begrijpen wat iemand voelt of denkt.
Affectieve empathie is het vermogen om die gevoelens ook écht mee te voelen.
Bij narcisme is die eerste vorm soms wel aanwezig, maar de tweede ontbreekt vaak. Onderzoek laat zien dat mensen met narcisme emoties meestal wel begrijpen, maar moeite hebben om ze te doorvoelen of er empathisch op te reageren. Relaties draaien daardoor vaker om wat de ander voor hén betekent, in plaats van om een gelijkwaardige verbinding.
Een voorbeeld uit de praktijk:
Je vertelt dat je moeder ernstig ziek is en je je zorgen maakt. Hij zegt: “Wat vervelend voor je, dat moet zwaar zijn.” Hij zegt precies de juiste woorden. Hij begrijpt wat je voelt. Maar zijn blik blijft leeg, hij pakt zijn telefoon erbij, of het gesprek gaat binnen een minuut over iets anders.
Later die week vraagt hij of je mee wilt naar een feestje, terwijl je moeder net in het ziekenhuis ligt. Als je zegt dat je liever thuisblijft, reageert hij geïrriteerd: “Je kunt ook niet altijd alles laten draaien om jouw problemen.”
Hij begreep cognitief dat je verdrietig was, maar hij voelde het niet mee. Daarom kon hij niet afgestemd reageren op wat je nodig had.
Dat merk je in hoe de relatie aanvoelt. Voor jou voelt hun gedrag in het begin misschien liefdevol of empathisch, maar het blijft vaak leeg of onveilig. Niet omdat jij iets verkeerd doet, maar omdat echte verbinding voor iemand met narcisme bedreigend voelt. Er kunnen momenten zijn van oprechte emotie of betrokkenheid, maar die zijn meestal niet stabiel. Hun onzekerheid, innerlijke leegte en behoefte aan controle nemen het snel weer over.
Waarom is dit belangrijk om te weten?
Als je uit een relatie met een narcist komt, helpt dit inzicht je om je ervaring beter te begrijpen:
- Je blijft vaak hangen tussen je hoofd en je hart: je wéét dat er iets niet klopte, maar de mooie momenten laten je niet los. Dit kan je herstel vertragen en er zelfs toe leiden dat je terugverlangt naar de oude situatie, in de hoop dat je wél genoeg bent als je maar beter je best doet.
- Als je lang in deze situatie hebt gezeten kan het zijn dat echte, afgestemde liefde vreemd of zelfs onveilig aanvoelt. Het is belangrijk om dit te herkennen, zodat je niet opnieuw in een ongezonde relatie terechtkomt en langzaam weer kunt leren vertrouwen op wat echte, veilige verbinding is.
Door te begrijpen hoe empathie werkt bij narcisme kun je erkennen dat het niet aan jou lag. Het is niet dat jij verkeerd hebt gevoeld, maar dat zij liefde en empathie op een andere manier beleven.
