Misschien herken je dit.
Je bent in gesprek met iemand en merkt opeens dat je jezelf aan het wegcijferen bent.
Je zegt ja, terwijl je van binnen nee voelt.
Je lacht vriendelijk, terwijl je eigenlijk boos of moe bent.
Je doet extra aardig om maar geen spanning of conflict uit te lokken.
Achteraf vraag je je af:
Waarom deed ik dat toch? Waarom kon ik niet gewoon zeggen wat ik écht dacht of voelde?
Dit noemen we ook wel pleasegedrag.
Voor veel mensen is het geen bewuste keuze, maar een diep ingesleten patroon. Het ontstaat vaak in relaties of situaties waarin veiligheid niet vanzelfsprekend was. Zeker na narcistisch misbruik leert het brein al vroeg dat aanpassen en jezelf kleiner maken vaak de veiligste optie is.
Wat gebeurt er in je brein bij pleasegedrag?
Wanneer je pleast, komt je lichaam in een staat van verhoogde waakzaamheid. Dit heeft alles te maken met hoe ons brein reageert op stress of dreiging.
Wanneer je brein iets ervaart als gevaar, bijvoorbeeld kritiek, afwijzing of spanning in een gesprek, slaat de amygdala alarm. Het lichaam schakelt direct over naar overlevingsstand: stresshormonen komen vrij, je hartslag stijgt en je spieren spannen zich aan. Je lichaam bereidt zich voor op vechten, vluchten of bevriezen.
Binnen de traumapsychologie wordt daarnaast een vierde reactie beschreven: de fawn respons, oftewel pleasen. Door de ander gerust te stellen of tegemoet te komen, probeert het brein de situatie weer veilig te maken. Tegelijkertijd wordt het deel van je brein dat helder kan denken en grenzen kan stellen tijdelijk minder actief, waardoor je vooral reageert op spanning in plaats van op wat jij zelf nodig hebt.
Pleasegedrag is dus geen teken van zwakte, maar een oud patroon dat diep in je zenuwstelsel ligt. Het was ooit een slimme manier om jezelf te beschermen in situaties die onveilig voelden.
Hoe ziet authentiek reageren eruit?
Reageren vanuit jezelf, oftewel authentiek reageren, voelt heel anders. Je angstcentrum blijft rustig, omdat er geen directe dreiging wordt waargenomen. Daardoor blijft je denkende brein, de prefrontale cortex, helder en actief. Je hebt toegang tot je eigen gevoelens en kunt bewust keuzes maken in hoe je reageert.
Je lichaam is ontspannen, je ademhaling rustig en je emoties zijn voelbaar zonder dat ze je overspoelen. Vanuit die staat kun je duidelijker aangeven wat je nodig hebt en reageren op een manier die trouw is aan jezelf.
Praktische tips om minder te pleasen
Psychologen werken vaak met kleine, haalbare stappen om oude patronen te doorbreken. Dit zijn drie oefeningen die je eenvoudig kunt proberen:
1. Pauzeer voordat je antwoord geeft
Veel pleasers zeggen automatisch “ja”. Oefen met een korte pauze: “Ik denk er even over na” of “Ik kom erop terug.” Zo geef je jezelf tijd om te voelen wat je écht wilt.
2. Oefen met mini-nee’s
Grenzen stellen hoeft niet groot te beginnen. Zeg nee tegen kleine dingen, zoals extra koffie of een verzoek dat je niet past. Zo ervaart je brein dat weigeren veilig kan zijn.
3. Voel wat je lichaam zegt
Let op signalen als gespannen schouders, oppervlakkige ademhaling of een knoop in je maag. Je lijf geeft vaak eerder aan dan je hoofd dat je over je grens gaat.
Wees mild voor jezelf. Pleasegedrag is niet fout, maar een overlevingsmechanisme dat je ooit heeft beschermd. Het was toen noodzakelijk, maar nu mag je stap voor stap leren dat het niet meer nodig is. Je brein kan herstellen. En jij kunt weer leren vertrouwen op je eigen stem, je eigen grenzen en je eigen kracht.
Merk je dat pleasegedrag een hardnekkig patroon is in je leven of relaties?
In onze coaching onderzoeken we samen waar dit gedrag vandaan komt en hoe je stap voor stap weer leert vertrouwen op je eigen grenzen.
Lees hier meer over onze coaching
